Vũng Tàu, ngày 16/3/2009
Thư gửi nhân viên,
Sáng nay là buổi họp đầu tuần của công ty. Tôi đã suy nghĩ rất nhiều
điều cần nói trong mấy ngày vừa qua. Tôi giữ chánh niệm trong suốt hơi
thở của mình. Từ lúc nghi thức thở vào thở ra bảy lần trước cuộc họp.
Tôi đã buông thư, xóa tan mọi cảm xúc đang xen vào.

 
Việc làm và lương
Triết gia hay nhà kinh tế nào nói rằng :” người lao động đi làm là để
lãnh lương” thì người đó vứt hết đống sách kia vào sọt rác là vừa. Tôi
không cần danh, không quan tâm quyền lực, không tham lam tiền bạc, tôi
không thích thể hiện bản thân, vậy tôi gánh công ty Titan này trên vai
làm gì vậy? Chúng ta cũng biết bản tuyên ngôn độc lập của Mỹ có câu “
ai cũng có quyền mưu cầu hạnh phúc”, câu này được sửa từ nguyên bản của
LOCKE ( một triết gia người Anh) là “ ai cũng có quyền sở hữu tài sản”.
Rõ ràng tài sản tự thân nó không đem lại hạnh phúc. Mỗi người lao động
tìm đến một công ty, một môi trường phù hợp làm việc là để mưu cầu hạnh
phúc, còn lương là lẽ tất nhiên được nhận về xứng đáng với công sức họ
bỏ ra, tiền chỉ là công cụ để họ tiến tới xây dựng một cuộc sống hạnh
phúc. Bên cạnh đó họ còn phải tiếp nhận những chia sẻ của đồng nghiệp,
của khách hàng. Hàng ngày họ phải được tiếp nhận với những tình yêu
thương, thật thà. Họ truyền thông giao tiếp với những người xung quanh
để được sống hạnh phúc, an vui.

Thấy chán chường trong công việc
Mỗi ngày chúng ta đến công ty mà cảm giác thấy chán chường. Đến để đúng
giờ khỏi bị vi phạm khi đưa vân tay vào máy chấm công. 8 giờ còn lại
như cơn ác mộng, chỉ muốn đi ra khỏi công ty, thấy ngột ngạt. Làm việc
trong tâm thế như vậy thì mỏi mệt lắm. Đó không gọi là đi làm, gọi là
vác cái xác và cái ruột thúi đến công ty thì đúng hơn. Trong 8 giờ đồng
hồ là thuộc quyền sở hữu của công ty. Chúng ta đã đánh cắp mất nó,
chúng ta ngồi vào bàn làm việc, ngồi trước máy tính mà tâm trí nằm ở
ngoài công ty thì đó có khác gì kẻ trộm đâu. Trong 5 giới của nhà Phật
thì có giới không trộm cắp. Quy y là phát nguyện chứ không ai ép buột
cả, nhưng ta đã phạm rồi. Ai lọt vào trạng thái này thì phải xem lại,
phải chuyển hóa ngay. Vì như thế chính tỏ chúng ta đã đi trên con đường
sai rồi. Còn không chúng ta phải tìm con đường khác, môi trường khác để
phát triển. Chúng ta phải có sự tư tin, vững chãi. Không thể lợi dụng
tổ chức này, công ty kia để làm những công việc tư lợi cá nhân. Đó
không phải là cách hay để chúng ta theo, mà chính là tự hủy diệt mình,
tự thêu đốt cuộc đời mình. Khi trong tự thân chúng ta có động lực muốn
đến công ty, chúng ta thấy vui khi làm việc. Bước chân tới công ty đưa
ngón tay vào máy chấm công mà thấy nhẹ nhàng, thấy sảng khoái, đó là
tín hiệu tốt cho công việc. Chúng ta phải có mặt thật sự trong 8 giờ
đồng hồ, thân tâm nhất như thì công việc luôn trôi chảy, thuận lợi,
nhanh chóng. Làm việc hiệu quả, chính xác. Trong tất cả tai nạn lao
động xảy ra, hay những tai nạn trên đường phố thì hết 99% là do chúng
ta không giữ chánh niệm, chúng ta đang lái xe mà tâm trí ta đang lo âu
đến việc khác. Đến khi có sự cố thì không còn điều khiểu được. Chúng ta
làm chủ công việc được giao nhưng thật sự chúng ta chỉ làm chủ được khi
tâm thức tập trung. Ai giữ được chánh niệm và tâm thức nhất như như thế
thì không bao giờ làm việc sai, không bao giờ để xảy ra tai nạn cả.

Căng thẳng và xung đột
Mỗi nhân viên, các bộ phận như mỗi bộ phận trên cơ thể con người Titan.
Tay phải ta thuận thì tay phải làm việc nhiều hơn. Tay phải cầm con
chuột thì tay trái gõ bàn phím. Tay phải cầm đũa thì tay trái cầm chén.
Nhưng có bao giờ tay phải ganh đua, phân bì. Nè tay trái, tao làm nhiều
hơn mày, thì tao phải nhận về nhiều hơn mày không? Trong phân bố công
việc của các phòng ban cũng vậy, trách nhiệm, lượng công việc không bao
giờ bằng nhau. Mọi người có khuynh hướng so đo, phân bì, tôi làm nhiều
hơn anh, tôi ít lương hơn bạn. Rồi đâm ra ganh đua, ganh tỵ dẫn đến
những hiềm khích, những bất hòa, bất đồng. Một giàn nhạc không hòa, mỗi
người đánh một nẻo thì chẳng nghe một bài nhạc nào, chỉ điếc cả tai.
Một dàn đồng ca mà không cất tiếng hát đồng, người trước người sau thì
trở thành cái chợ chứ không còn nghe bài hát opera nữa. Nếu chúng ta có
tinh thần hòa, tinh thần đồng thì chúng ta chế tác ra được những giai
điệu của Mozart, những âm thanh cao vút của Pavarotti. Khi tay trái bị
thương thì tay phải băng bó, xoa bóp vỗ về chứ không trách móc, nè bàn
tay trái mày vô tích sự quá, làm ít việc còn làm hỏng việc của tao. Nếu
ta có tinh thần như bàn tay phải tay trái thì hay quá. Bản thân tôi
cũng đã có nhiều sai lầm trong quản lí điều hành, ngày xưa ai không làm
đúng như ý mình, ai làm sai, tôi có cảm giác rất khó chịu. To tiếng,
tôi đập vỡ mặt kính bàn lễ tân chỉ vì cô ấy làm sai những việc quá đơn
giản phương hại đến công ty. Tôi vứt cái bàn phiếm chỉ vì người kỹ
thuật làm hỏng sự việc . Nhưng khi nhìn quan sát lại tôi thấy thương họ
hơn. Chính nhờ phép hóa thân vào họ để quát sét tôi thấy nhiều nỗi khỗ
đau và yếu kém của họ. Họ làm sai vì họ không có kinh nghiệm, họ không
được đào tạo từ nền giáo dục tiên tiến. Họ làm sai vì họ có nỗi khỗ đau
trong thân, trong tâm. Nhờ phép hóa thân như thế mà vài năm trở lại đây
tôi đã chuyển hóa rất nhiều. Trong một buổi làm việc tại khách hàng,
Vincent là CEO một công ty kiểm định nước ngoài, người Mỹ gốc Ấn. Ông
ta rất bực tức trước thái độ làm việc của nhân viên và ông lộ rõ những
cảm xúc đó trong bàn làm việc. Sau buổi làm việc tôi gọi: này Vincent,
việc nhỏ thế này mà ông còn nổi nóng thì làm sao điều hành được tập
đoàn lớn. Ông rất tâm đắc lời nói của tôi và bắt tay cám ơn. Chúng ta
đọc báo chí cũng thấy ông chủ của các công ty, thượng cẳng tay với công
nhân, hình ảnh này xảy ra rất nhiều ở các khu công nghiệp, nhà máy. Rõ
ràng với ý thức vô trách nhiệm và cẩu thả của người Việt Nam làm thiệt
hại rất nhiều. Nhưng cho dù có thiệt hại đến mức nào đi nữa chúng ta
cũng có thể giải quyết một cách hài hòa, không thể xúc phạm đến người
khác, cho dù đó là lời nói hay hành động. Những việc như thế là dấu
hiệu của sự mất kiểm soát, mất tự chủ. Chúng ta là ông chủ công ty thật
sự khi chúng ta tỉnh thức. Chúng ta là chủ ngôi nhà, người đứng tên
trong sổ hồng khi chúng ta tỉnh thức trong từng phút giây. Còn ngược
lại thì cơn giận làm chủ ta. Cái nhà làm chủ ta. Ma nó chỉ vào được
những ngôi nhà mà chủ nhà đang mê muội, đang mất tỉnh thức thôi.

Thủ phạm của Stress
Chúng ta có khuynh hướng trút mọi cơn giận dữ lên người khác. Chúng ta
đem con giận đó từ nhà đến công ty. Rồi ôm ấp nuôi nấng nó, cuối cùng
ta vứt bỏ nó qua tay đồng nghiệp của mình. Chúng ta dùng những lời nói
thô lậu có khi gây đau khổ cho người khác. Chúng ta tiếp nhận những
thông tin từ người khác, những thông tin đó có khi bị lệch lạc, có khi
không chính thống. Ta không có khả năng suy xét cho cặn kẽ. Không có
chính kiến và truyền thông qua người khác. Dù trực tiếp hay gián tiếp
thì những lời nói đó cũng gây ra bao tội ác và đau khổ. Xét về phương
diện đạo đức thì chúng ta đã phạm nhiều sai lầm. Trong nhà Phật có giới
thứ tư là ái ngữ. Chúng ta dùng lời lẽ ái ngữ để không chia rẻ tập thể,
tạo thêm niềm vui và hy vọng cho người khác.
Có người vì chấp ngã lời nói thô lậu của người khác mà đem thù hận, đau
khỗ, mất ăn, mất ngủ. Dẫn đến căn thẳng và mệt mỏi.  Bản chất của công
việc không tiêu hao năng lượng nhiều, cho dù có khiêng nặng, khuân vát
đi chăng nữa cũng không bằng sự tiêu hao năng lượng khi bộ óc phải lo
lắng, lo sợ. Người có lạc quan và an lạc sẽ có khả năng tự chữa lành
vết thương hơn là người luôn lo âu về cơn bệnh của mình. Từ ngày điều
hành Titan, tôi chưa bao giờ mất ngủ một đêm nào. Mặc dù có ngày tôi
làm việc 16-18 tiếng, hay sáng mai phải đối mặt với khó khăn. Vì bên
trong tôi luôn có động lực làm việc, thấy đam mê công việc, những năng
lượng đó giúp tôi làm việc không biết mệt mỏi, làm việc không thấy đói.
Khi làm việc tôi luôn có niềm tin vào người khác, luôn tin tưởng vào
người khác, nên cũng ít gặp sự lừa dối. Tôi có niềm tin vào thành công,
không sợ thất bại nên công việc thuận lợi hơn. Chúng ta đừng bao giờ sợ
thất bại bất cứ điều gì, dù đó là tiền bạc, danh vọng, quyền lực. Thật
sự chẳng có thất bại nào cả. Chúng ta xem thất bại như những rác, thì
chính rác làm nuôi sống cho hoa thành công kế tiếp.

Ai là nhân tài?
Khi một cá nhân làm được việc, tức là góp phần vào lợi nhuận. Các công
ty tìm cách giữ chân lại. Có khi họ bỏ qua những mặt xấu khác. Miễn sao
làm ra tiền cho công ty là được. Đó là cách dụng nhân như dụng mộc mà
các CEO áp dụng bao nhiêu đời nay. Nhưng khi nhân viên đó không còn
được việc nữa, cạn kiệt sáng tạo, tiêu hao sức lực, thì họ làm các thủ
tục như vứt tả một em bé vậy. Trong công ty ai cũng muốn hơn người khác
để được cái này, được cái kia. Có khi ra sức làm việc hay sở đắc những
kiến thức hơn người. Đâm ra cao ngạo và coi thường người khác. Chứng tỏ
mình là một người quan trọng, không có mình thì công ty rất khó làm
được. Đó là những thái độ tiêu cực. Ngay cả chủ tịch hay giám đốc điều
hành có mất đi thì công ty cũng chỉ cần 7 ngày để tìm ra người thay
thế. Người giỏi không phải là người làm được nhiều việc mà làm được với
nhiều người. Lưu Bị ông không phải là người giỏi võ, giỏi thao lược
binh pháp. Cái tài của Lưu Bị là làm được với nhiều người giỏi hơn mình
như Khổng Minh. Tôi nhìn ai cũng nhân tài cả. Công thức dụng nhân như
dụng mộc của các doanh nhân không phải lúc nào cũng hoàn mỹ. Cái hoàn
mỹ và năng lực cao nhất trong sử dụng con người là phát huy những hạt
mầm tích cực có trong họ và giúp họ tiêu diệt những cái tiêu cực. Ai
cũng có những hạt giống tốt, những hạt giống này nếu phát hiện và tưới
tẩm thì họ trở thành nhân tài, thành thiên tài.

Chúng ta tôn tạo những giá trị nào?
Ai cũng có những uẩn khúc của cuộc đời. Lúc khó khăn, lúc thuận lợi, có
những khó khăn chính mình gây ra, có những khó khăn khách quan mà đến.
Dù rơi vào hoàn cảnh nào, chúng ta phải tỉnh thức và vượt qua nó. Con
ma khó khăn có sức mạnh dễ lôi kéo người khác vào cuộc chơi. Nếu chúng
ta không trực diện tiêu diệt nó thì nạn nhân đầu tiên là chính ta. Nó
có khả năng ăn tươi nuốt sống lòng trung thực, sự thật thà có khi là
nhân phẩm cao quý nhất. Khi tôi tiếp nhận một thông tin từ một phòng
web có một nhân viên bắt tay với khách hàng lấy tiền của công ty. Những
thông tin đó tràn ra rất nhanh. Tôi gọi anh ta vào phòng và phân tích,
những cái nào tốt, những cái nào xấu và giải pháp khắc phục. Tôi hóa
thân vào họ và suy xét nhận thấy nhiều điều phía sau nó. Họ cần tiền lo
cho gia đình, họ cần tiền cho nhu cầu. Thay vì kiếm tiền ở phương thức
khác, họ đã không tỉnh thức để đánh đổi những điều thiêng liêng nhất.
Tôi tìm cách chặn đứng thông tin đang lan ra và đưa anh ta về con đường
đúng đắn. Không chỉ giúp anh ta có được số tiền đó mà giúp anh ta lấy
lại niềm tin của mọi người. Tôi có một phát ngôn trước toàn công ty
rằng: tôi có thể mất tất cả, tiền bạc, danh dự, sức khỏe nhưng đừng lấy
đi sự thật thà và  tình yêu thương. Tiền của tôi đấy, số cổ phiếu của
tôi đấy, vốn của tôi đấy, nếu ai có khó khăn hay rơi vào cảnh khốn cùng
thì đến mà nhận về.
Càng ngày tôi ít nói dần đi, không phải vì sợ nói sai mà tôi thấy lời
nói theo dạng đúng sai, vận dụng tri thức chẳng giải quyết được gì cả,
chỉ thêm phần đúng sai, phải trái. Tôi có thiện duyên tìm đến Phật
không phải tôi thích tĩnh ghét động. Tôi ngồi thiền cũng không phải để
sức khỏe tốt hay cầu cái gì. Tu tập, tu thân là cách tốt nhất để không
gây ra khổ đau cho mình và cho người. Không có gì khó nhọc, công phu
như công việc tu tập cả. Cho dù có xây Vạn Lý trường thành, hay chinh
phục đỉnh Everest cũng không thể bằng công phu và sức lực bỏ ra để
buông bỏ những tham ái, dục vọng. Bên cạnh những kỹ năng, những giá trị
cốt lõi của công ty thì sự thật thà, tình yêu thương, sự chia sẻ là
những tài sản có sẵn từ bên trong của mỗi nhân viên, giúp công ty phát
triển bền vững. Chúng ta phải gìn giữ và phát huy, vun đắp cho đầy thêm
vào tài sản của Titan.

Phạm Đình Phong