Thương con, vị quan đại thần lo lắng chạy chữa thuốc thang nhưng thảy đều vô hiệu.



--- Cha ôi! Nàng nói thều thào --- Buổi sáng con tim nó nói gì với cha?



--- Nó nói rằng, nó xót xa lắm con ơi!



--- Cha ôi! Buổi tối con tim nó nói gì với cha?



--- Nó nói rằng con ơi! Con đau thì nó cũng đau.



Yên lặng giây lát, một hạt lệ rỉ ra từ đôi mắt uyên ương, nàng thì
thầm: Cha ôi! Con tim con cũng đau buổi sáng, buổi tối và cả ban đêm
nữa. Thì ích gì những thuốc thang hở cha?



--- Phải rồi, ích gì những thuốc thang này khi con tim nó đau! Nhưng mà nó nói gì hả con?



Nàng Bhadda với nhập đề như vậy, với chuyển đề như vậy, rồi đưa vị cha già nua vào một chiếc thòng lọng:



--- Nó có tâm sự riêng của nó chứ, phải vậy không hả cha?



--- Phải lắm, nó có tâm sự của nó mà!



--- Vậy thì cha ôi! Nàng khóc lớn--- khi mà chiếc đao tử thần rơi xuống
đầu Satthuka, tên cướp, thì trái tim con vĩnh viễn bị tử thương không
bao giờ lành nữa!



Vị quan già nua thoát hiểu, đứng bật dậy, những sợi tóc dựng ngược trên đầu.



--- Con nói sao? Satthuka ư? Tên đại tướng cướp ấy? Và tim con...?



--- Phải! nàng Bhadda cứng cỏi đáp: Cha ôi! Sự sống của chàng chính là
sự sống của con. Cha phải cứu chàng. Đôi mắt của vị quan đại thần đại
diện như mê sảng giây lát, nhưng vì thương con, trái tim ông xót xa
rung động.



--- Nhưng mà con ơi! Sáng mai y lên máy chém rồi, ta làm sao cứu được?



Cô gái thấy cha mềm lòng, bèn ngồi dậy, đôi mắt xanh tươi cười, khẻ ôm chiếc đàu bạc phếu của cha.



--- Cha yêu quý! Tiền bạc bước lọt dễ dàng vào các cửa đóng kín. Nó làm
hữu lý những cái gì phi lý, nó là vị quan tòa vạn năng, tha tội tử hình
dẫu đã bị tuyên án. Thương con, cứu con, cha chỉ quẳng cho quỷ ăn một
chút xíu linh hồn thôi mà! Vị đại thần rưng giọt lệ, tự nghĩ: Dẫu có
mất môt nửa linh hồn để đánh đổi sự sống cho con thì cũng nên lắm,
huống hồ là một chút xíu thôi.



Sau đó, ông lấy tiền bạc đút lót cho quan ngục, và lính áp giải, tên cướp Satthuka được thả ra môt cách dễ dàng.



Bhadda trang điểm rực rở chói ngời bằng bảy loại ngọc nụ cười dịu hiền
như đóa hoa nở trong cuộc gặp gở lần đầu với Satthuka. Tên cướp như mê
đi, nhưng bảy loại ngọc trang điểm trên người nàng Bhadda lại càng làm
cho y mê hơn. Đôi mắt của Satthuka không rời đi đâu được nữa. Một mưu
kế thâm hiểm đã đến với hắn. Y nói:



--- Bhadda nàng hởi! Vinh quang thay là những hạnh phúc bất ngờ nầy. Số
mệnh của anh từ nay do em an bày. Em là Thượng Đế chí tôn của anh.
Nhưng trước khi chung hưởng hạnh phúc, em hãy hứa khả cho anh được thỏa
một ước nguyện chưa tròn.



--- Hãy nói đi! Satthuka! Con sư tử lông vàng của em. Bhadda hởi lòng
dạ, trái tim nàng như nở ra trong nụ hoa màu hồng thắm. Satthuka là tên
cướp vũ phu nhưng có học, y hiểu tất cả những điều ấy bèn nói xa xôi:



--- Mỗi người có quyền có một tín ngưỡng, hay có quyền không có một tín ngưỡng nào phải thế không, nàng Bhadda trí tuệ?



--- Phải rồi Satthuka?



--- Như vậy mỗi người vốn có một vùng đất thánh ở bên trong tâm hồn hay
ở ngoài tâm hồn. Cái đó là tự do thiêng liêng chứ, phải không Bhadda---
con mèo diễm lệ của anh!



--- Chí lý thay! Satthuka.



--- Cho nên dẫu là một tên cướp, nhưng cũng có một vùng đất thánh
thiêng liêng để tôn sùng và ngưỡng mộ. Vùng đất ấy ở phía tây Vương Xá
Thành, mọi người thường gọi là Hòn núi của kẻ trộm, nhưng đây là nơi
tôn thờ vị tổ sư của các anh, vị tổ sư đạo tặc.



--- Và sao nữa Satthuka?



--- Trước khi bị bắt, anh có phát thệ như sau, kính lạy vị tổ sư chí
thiêng chí kính! Con đang lâm nạn, Ngài hãy cứu con, Ngài hãy dùng mọi
oai lực làm cho con thoát khỏi tử hình, con sẽ đến lễ tạ Ngài 100 con
cừu, 100 dê, cùng vàng bạc 10 mâm, Bhadda yêu quý! Nếu thương anh, nếu
muốn cùng anh chung hưởng hạnh phúc, em hãy giúp anh thỏa nguyện lời
hứa thiêng liêng ấy!



--- Hãy thực hiện đi, Satthuka, lời hứa của anh chính là lời hứa của
em. Vàng bạc không phải là hạnh phúc. Cái mà vàng bạc đánh đổi mới là
hạnh phúc.



Sau khi triết lý ba hoa như vậy chàng cùng nàng mang lễ vật lên đường.
Đến chân Hòn núi của kẻ trộm, Satthuka cho tôi tớ trở về, chỉ có chàng
và nàng leo lên đỉnh núi cao. Suốt cuộc hành trình Satthuka chẳng có
một lời thân ái với nàng. Đôi mắt của Satthuka như dán chặt vào bảy
loại ngọc mà nàng trang điểm trên người. Cho dầu nàng mệt lã hoặc vấp
té mà Satthuka vẫn không nhìn thấy huống hồ là một lời vỗ về an ủi. Một
thoáng nghi ngờ khởi lên, Bhadda hỏi:



--- Satthuka, tại sao chàng lại cho chúng về? Vậy ai là người giữ cừu dê và vàng bạc?



Satthuka lầm lì không nói. Nàng đâu có hiểu rằng thủ hạ của y đã làm việc ấy. Đến đỉnh, sát môt bờ vực Satthuka quay lại:



--- Bhadda hãy cởi áo ra!



Vị tiểu thơ con quan đại thần mặt tái ngắt, nói không ra lời:



--- Satthuka! Anh...Anh định làm gì?



--- Làm gì nữa! Người ngọc tuy quý, nhưng không quý bằng bảy loại ngọc
mà người ngọc đang mang trên người. Đừng hỏi nữa! Hãy cởi áo ra và gói
tất cả đồ trang điểm ấy lại.



Đến đây thì Bhadda không còn lý do gì mà không hiểu, nhưng nàng cũng hỏi:



--- Satthuka, em có lỗi gì với chàng? Phải chăng yêu chàng là một cái tội hở Satthuka? Bảy loại ngọc nầy...



--- Nàng tưởng ta mang bảy loại ngọc đó là để cúng dường vị tổ cướp
thiêng liêng ở núi nầy chăng? Thông minh như nàng mà cũng có lúc ngu si
mù quáng vậy thay; vị tổ sư tướng cướp thiêng liêng ấy chính là ta đây
Ha, ha, ha...



Bhadda với tình yêu chết ngắt trong lòng: Sự thông minh bừng sáng nơi
nàng như mặt trời vừa ra khỏi hang thẳm tối tâm. Trấn tỉnh phi thường,
nàng nói:



--- Vậy thì Satthuka chàng hởi! Bảy loại ngọc nầy phần nào của chàng và phần nào của em?



--- Của ta hết.



Bhadda giả vờ nhìn Satthuka một cách đấm đuối ngây dại, rồi thở dài nói:



--- Vậy thì chàng hởi! Dẫu thế nào em cũng yêu chàng cho đến chết.
Trước khi vĩnh biệt anh hãy cho em thỏa một ước nguyện cuối cùng.



--- Hãy nói đi--- Tên cướp bực bội nói lớn: Hãy nói đi cô gái si tình ngu ngốc kia. Nói rồi chết.



Bhadda cất giọng thản nhiên:



--- Chàng hãy cho phép em hôn chàng với nguyên vẹn bảy loại ngọc trang điểm trên người.



Satthuka cười nhạt:



--- Thôi nhanh đi!



Thế là nàng thực hiện được mưu kế. Nàng ôm hôn Satthuka dẫu như ôm cục
đá cũng phải tỏ ra dịu dàng âu yếm. Nàng hôn mắt, hôn má, rồi lần lượt
hôn đến tai đến gáy, phía sau lưng. Dù là tên tướng cướp đã mất hết
nhân tính, nhưng sự vuốt ve vòng tay thơm hương của người ngọc, cũng
làm cho y ngây ngất. Lợi dụng cơ hội hiếm có ấy, Bhadda dùng hết sức
bình sanh đẩy tên cướp xuống vực thẳm trước mặt. Satthuka biết ra thì
đã muộn rồi. Thân thể to lớn của y băng băng rơi xuống và đập đầu vào
đá, cây vọng lên như tiếng núi và một hồi chẳng còn tăm hướng rồi đời
một tên cướp.



Một vị thiên trên núi chứng kiến từ đầu đến cuối câu chuyện, cảm thán thốt lên bài kệ:



Mưu kế tự mưu kế

Kẻ ác phải đền tội

Nhân quả lạnh lùng thay,

Biết chăng thế gian hởi!



Nàng Bhadda thấy lòng mình nguội lạnh như đóng tro tàn. Nàng ngõ: Vô
vọng, dối trá, và rỗng không thay là lòng người--- là tình yêu! Trái
đắng và mật đen đã quyện lên đầu lưỡi ta. Đời người vui ít, khổ nhiều.
Từ rày, ta không còn mặt mũi nào trở lại gia đình nữa.



Từ núi cao, quên bẳng ngoại giới, nàng chìm trong tư duy suốt mấy ngày
đêm. Từ núi cao, cuộc phản tĩnh kỳ lạ đã chuyễn hướng cuộc đời nàng.
Bình minh hôm kia, nàng đứng bật dậy như loài mãnh sư sau giấc ngủ ngàn
năm, nàng quăng bỏ y trang ngọc ngà châu báu, khoác manh áo vải tầm
thường tìm thầy học đạo.



Đầu tiên nàng đến một nhóm khổ hạnh phái Ni Kiền Tử



--- Hãy cho tôi xuất gia!



Chúng tò mò nhìn co gái trẻ tuổi dáng dấp tiểu thư khuê các một hồi rồi nói:



--- Phép tu khó lắm, nữ nhân tay yếu chân mềm như nàng làm sao kham nỗi cuộc đời gió mưa khổ ải?



--- Tôi kham nhẫn được.



--- Đến mức độ nào?



--- Vào hạng tối thượng!



Nhóm khổ hạnh sư thấy vẻ mặt đanh rắn, ẩn tiềm một nghị lực sắt thép
của nàng, bèn chấp thuận. Vì nàng xuất gia vào hàng tối thượng nên
chúng đã nhổ từng sợi tóc của nàng thay vì cạo bằng nứa.



Y áo rách rưới, mặt mày chân tay đầy máu me và bùn đất ; nàng bắt đầu
học hỏi giáo lý và thực hành Con đường thoát khổ với ý chí tối thượng.
Tuy thế, một thời gian sau không còn học hỏi gì ở đây được nữa, các bậc
thầy của chúng bất lực và bối rối trước những câu hỏi của nàng.



--- Chẳng có gì đặc biệt - nàng nghĩ. Cái mớ giáo lý lẫn thực hành nầy
chỉ đưa đến rỗng không và hạ liệt, nó không rành rẽ cho kẻ trí, nó chỉ
rành cho kẻ ngu.



Từ đây nàng Bhadda lang thang từ xứ nầy đến xứ khác để tìm kiếm, tham
vấn các bậc minh sư. Nàng xuất hiện trước họ như những gì sâu sắc của
trí tuệ, nói thẳng vào những tối tăm và ngu dốt của giới Bà La Môn
truyền thống và kinh viện. Không ai tranh luận nỗi với nàng. Có những
đống cát được nàng vun lên rồi cắm ở đây một nhánh diêm phù đề (nhành
dương liễu) trên lối vào các thành. Đấy là dấu hiệu thách thức khiêu
chiến, luận tranh của nàng đối với thiên hạ đạo học.



Suốt một tuần như thế, nhánh diêm phù đề vẫn sừng sững ngạo mạn. Chẳng
có vị giáo chủ minh sư nào dám nhổ lên để chấp nhận cuộc luận chiến nầy.



--- Ở đây không có người - nàng nghĩ "Ôi! Thiên hạ mênh mông nhưng đâu
là bậc thầy tối thượng, soi sáng con đường thoát khổ cho ta?"



Thế rồi, Bhadda lại nhổ lên...đi phương khác, trên lối đi vào thị trấn,
làng mạc, xứ nầy, xứ kia, nhánh diêm phù đề của nàng vẫn nghiễm nhiên
bất khả xâm phạm.



Đã ngày tháng tuyết sương mòn mỏi, hôm kia nàng đã du hành Xá Vệ. Đức
Thế Tôn lúc đó đang thuyết giảng tại tịnh xá Kỳ Hoàn, chúng đệ tử vây
quanh. Buổi sáng tôn giả Xá Lợi Phất đắp y mang bát đi vào cổng thành.
Thấy nhánh diêm phù đề trên đóng cát trên cao, Ngài dừng chân lại.



--- Của ai thế? Ngài hỏi một người.



--- Của nàng Bhadda, một khổ hạnh Ta Bà Ni Sư tối thượng. - Người ta trả lời.



Tôn giả đưa mắt tìm kiếm, không bao xa dưới cội cây một Ta Bà nữ đang
ngồi kiết già, với gậy với bát bên chân, dung sắc phi phàm, cao ngạo
lạnh lùng.



Có xứng đáng cho ta nhổ nhánh cây để tranh luận chăng? Ngài Xá Lợi Phất
thầm nghĩ- Nhưng mà dược gì? Ích lợi gì? Giáo lý tối thượng nầy không
phải để luận chiến, đấu khẩu hơn thua tại các ngã ba đường, nơi chợ
búa, nơi đám đông. Giáo lý nầy, giáo lý vô dục, tịch tịnh chỉ để dành
cho nhân duyên, kẻ có tai, mắt và trí tuệ. Nghĩ xong, tôn giả bước đi.
Những kẻ hiếu sự xung quanh la lên:



--- Đệ tử ông Thích Ca Đại Sa Môn thua rồi!



--- Ta Bà Ni Sư khổ hạnh nghiễm nhiên vô địch



Vẫn không quay lại, Tôn giả Xá Lợi Phất cất giọng điềm đạm với đám
đông: Chưa có ai dám đánh bại ta về tư tưởng, kiến thức, trí tuệ...lẫn
sở chứng... cho dẫu là các bậc minh sư, giáo chủ...cho dẫu là vua quan,
chư thiên, Phạm thiên...huống hồ Ta bà Ni nầy. Trên trời dưới đất, duy
nhất chỉ có Đức Tôn Sư của ta là bực thầy ưu việt và tối thắng. nhưng
thật rỗng không và vô vị là những cuộc tranh luận, khẩu tranh, được
danh và mất danh nầy chỉ tự ta biết là ta thắng hay bại mà thôi.



Tôn giả dương chân bước đi, nhưng Ngài phải dừng lại. Nàng Bhadda đã để
ý đến vị Sa Môn trẻ tuổi từ khi Ngài xuất hiện. Nàng nghĩ: Chẳng có ai
mang vẻ đẹp khác phàm và thanh thoát đến thế! Chàng Sa Môn trẻ tuổi nầy
đã làm cho ta bị nhiếp phục bởi dung mạo, dáng đi, cử chỉ. Lại càng bị
nhiếp phục hơn bởi thái độ và ngôn ngữ. Vậy thì người nầy, đấng nầy
phải có một trí tuệ phi thường?



--- Đứng lại, ông Sa Môn! Nàng nói-Nếu ông không tự ý nhổ nhánh diêm
phù đề luận chiến thì tự ta thách thức một cuộc luận chiến vậy.



--- Để làm gì hởi Ta Bà Ni Sư?



Bhadda cất giọng như tiếng vua loài chim giữa núi cao:



--- Này chàng Sa Môn đáng kính trọng, ta khao khát tri thức và hiểu
biết, lại càng khao khát hơn là những tri thức và hiểu biết dẫn đến
tịch lặng và chân phúc. Nhưng đã mòn trán, ta bà khắp thế gian, chưa ai
cho ta một câu trả lời đúng đắn, hoàn hảo, chỉ là những tri thức phù
phiếm rỗng không dẫn đến ngu độn và hạ liệt. Ở nơi tôn giả, ta thấy
toát ra cái gì khác thế, biết đâu đó là hào quang trí tuệ thượng đẳng?
Ta cần biết, vậy hãy luận tranh cùng ta,



Tôn giả Xá Lợi Phất tự nghĩ: Nghe nói rằng tri thức cùng lý luận của
nàng như lưỡi dao sắc nhọn đi đến xứ nầy xứ khác như chỗ không người.
Đức Thế Tôn đã giáng thế, khi mặt trời vừa lên, không còn ai mà cầm đèn
đi giữa ban ngày. Vậy hãy nhiếp phục nàng. Đặt nàng vào chánh đạo. Đặt
nàng vào quy giới. Đấy cũng là lợi ích cho nàng, tăng trưởng đức tin
cho tứ chúng và thắp lên ngọn đuốc trí tuệ của giáo pháp thù thắng vô
địch.



Thế là tôn giả Xá Lợi Phất cho nhổ nhánh diêm phù đề, bá cáo một cuộc tranh luận sẽ khởi vào buổi chiều.



Nàng Bhadda nghĩ rằng cuộc luận chiến sẽ không mang lại kết quả nếu như
không có sự tham dự đông đủ của Sa Môn, Bà La Môn, các tầng lớp gia
chủ, trưởng giả cùng quần chúng hâm mộ. Vã chăng đại danh đệ tử trưởng
của Phật cùng với lời đồn đãi về Ta Bà Ni Sư khổ hạnh đủ để tạo một cơn
lốc hiếu kỳ rầm rộ.



Với đại y ngang vai, tôn giả Xá Lợi Phất xuất hiện giữa đám đông như
ngôi sao rực rỡ, vàng chói, khuôn mặt bình an, tự tin đến độ làm cho
nàng Bhadda phải rung động.



Lần đầu tiên nàng cảm thấy sợ hãi trước một đối thủ trẻ tuổi. Tuy thế
nàng đã trấn tĩnh kịp thời, lấy lại bản lảnh để đi vào cuộc tranh luận
có một không hai nầy.



--- Thưa tôn giả, nàng nói --- Trước tiên tôi xin được hỏi cuộc tranh
luận nầy lập ngôn ở đâu? Lập ý ở đâu? Lập nghĩa ở đâu? Xin Ngài cho
biết?



Chỉ một câu hỏi mở đầu, đám đông quần chúng đã nín thở, hồi hợp. Chỉ
một câu hỏi người ta đã tiên liệu cuộc đụng độ sẽ hào hứng cho tri thức
và luận lý dường bao. Chàng Sa Môn kia quá trẻ tuổi, quá non nớt, sợ
rằng chỉ một câu nầy thôi chàng sẽ xin rút lui, đầu hàng vô điều kiện.



Nhưng kìa. Khuôn mặt vị Sa Môn vẫn bình an tự tại và dường như trên môi có thoáng nụ cười.



--- Này Ni Sư khổ hạnh -Tôn giả Xá Lợi Phất chậm rãi đáp--- Bần đạo xin được trả lời.



--- Ngôn lập tại ý, ý lập tại nghĩa, nghĩa lập tại ngôn. Nó tương quan,
lập, duyên khởi lập. Cái nầy sanh thì cái kia sanh, cái nầy diệt, thì
cái kia diệt, thưa bà.



Ồ! Mọi người chợt reo lên một tiếng thoải mái, bởi câu hỏi dường như
kiêu kỳ, tối tăm, khó hiểu. Câu trả lời không những chính xác mà làm
cho câu hỏi trở nên sáng nghĩa hơn. Nàng Bhadda giật thót mình, nàng
không thấy một khe hở nào, dầu chỉ bằng sợi tóc để đả phá nó. Tuy thế,
sẽ tung ra những câu hỏi hóc búa, không có đường mà đón đở, nàng nghĩ:



--- Tôn giả đã đáp rất tuyệt vời--- nàng nói--- Vậy giờ xin được hỏi:



--- Tôi đang hân hạnh nói chuyện với ai đây? Đó là câu hỏi thứ hai.



--- Câu hỏi này đáng lý bần đạo không trả lời--- Ngài Xá Lợi Phất
nói--- vì nó thuộc lý luận, phù phiếm luận, không đưa đến yếm ly giác
ngộ thắng trí, niết bàn. Nhưng Ta Bà Ni Sư đã hỏi, bần đạo sẽ trả lời
cho tuyệt bặt mọi tư duy tương tự, làm cho rỗng không mọi tri thức xa
rời mục đích thực tế của Sa Môn hạnh. Mọi câu hỏi đi sau cũng thế. Nàng
Bhadda! Bây giờ bần đạo xin được vào câu trả lời. Người ta gọi bần đạo
là Xá Lợi Phất! Hãy nghe cho kỹ đây! Giáo pháp của đức Thế Tôn soi rọi
cái rỗng không của các pháp, dẫu tâm hay vật, làm cho vô tự tính mọi
thực tại tính, làm cho vô ngã tính mọi hữu tồn dẫu là Atman, Brahman
hay đại ngã. Hãy nghe cho kỹ đây!



Giáo lý ấy không trườn uốn như con lươn, không chẻ sợi tóc làm tư,
không sợ kẹt trên ngôn ngữ rằng đây là thường kia là đoạn, giáo lý ấy
dành cho người tu chứng, kẻ có trí nghe ắt hiểu. Hãy nghe cho kỹ đây!
Không những là Xá Lợi Phất, cái tên gọi giả danh nhằm chỉ vào cái thực.
Nhưng mọi cái thực ấy, dẫu là Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức phải được
nhìn cho rõ ràng bằng trí tuệ như thực, như chơn là nó không phải ta,
không phải là ta, không phải của ta, không phải tự ngã của ta. Này nàng
Bhadda! Câu hỏi của nàng thuộc lý luận rỗng không phù phiếm, câu trả
lời của bần đạo đã đặt chúng trên thực tế, chánh đạo, hãy nghe và hãy
thọ trì.



--- Chưa ai dám tự tin như thế Nàng Bhadda thầm nghĩ. Người nầy đã có
sẵn những cái kết luận ở đâu đó, như từ một kho tàng, bây giờ chỉ việc
đưa ra, không cần dựa theo một suy luận nào đó của sở tri. Tuy thế mọi
khe hở đều được bịt kín. Y có tu chứng của mình. Vậy thì ta sẽ hỏi ngay
nơi cái thực ấy.



--- Này ông Sa Môn! Câu trả lời của ông chẳng phải xa lạ gì. Ta đã từng
nghe những con vẹt cũng đã hót lên như thế, chỉ có điều ông tự tin và
vững chãi hơn, do ông có cái thực ở nơi sự tu chứng của mình.Hãy nghe
đây! Bây giờ ta sẽ hỏi ngay chính nơi cái thực ấy. Hy vọng rằng ông
không trườn uốn như kiểu là không phải ta, không phải của ta. Hy vọng
rằng ông trả lời khác, giản dị và uyên áo hơn. Hãy nghe đây! Đây là câu
hỏi thứ ba. Cái thực ấy còn bị định luật nhân quả chi phối hay không
còn bị định luật nhân quả chi phối? Hãy trả lời ngay đi. Hãy trả lời mà
đừng hủy hoại ngôn ngữ, như dao chém nước.



--- Này nàng Bhadda!--- Tôn giả Xá lợi Phất vẫn kiên định như phong
thái của con mảnh sư--- chẳng cần phải lớn lối như thế. Hãy nghe đây,
nếu cái thực ấy mà còn định luật nhân quả chi phối thì cái thực ấy chỉ
là khổ đau, nhiệt não, tử sanh. Nếu cái thực ấy không còn bị định luật
nhân quả chi phối thì đồng nghĩa với hư vô, cái không thực hữu, cái vô
tự tính, cái ngoang không niết bàn.



Này nàng Bhadda, hãy nghe đây! Đây là cái dao chém nước như nàng muốn.
Cái thực ấy là cái sáng suốt, mặt trời đại huệ. Cái thấy từ tâm, trí,
tư tưởng trí mà có, từ tuệ, tuệ minh, cái tuệ minh ấy nó có trong tâm
của bậc giác ngộ, bậc A La Hán, kẻ đã đoạn tận lậu, hoặc giải thoát khổ
đau và phiền não ; này nàng Bhadda cứ như thế mà thọ trì!



--- Chưa thể thọ trì được--- Ta Bà Ni chợt hét lên như con thú bị tử
thương--- Ta chưa chấp nhận điều ấy, hởi ông Sa Môn đại ngôn kia. Hãy
nghe đây! Đây không phải là câu hỏi thứ tư mà đây chỉ là phản vấn. Ông
nói rằng có một cái tuệ minh, xin lỗi tôi có lầm chăng, một cái tuệ
minh? Văy thì giáo lý vô ngã, vô tự tính của Đức Tôn Sư của ông sẽ
không còn chỗ đứng, bất khả lập, bất khả thuyết, và nó đã mâu thuẫn tự
tiền căn? Vậy phải trả lời làm sao cho kẻ học nữ Ta Bà khổ hạnh nầy:
một giáo thuyết thường kiến vậy kia?



--- Hãy bình tĩnh! Hãy bình tĩnh! Này nàng Bhadda đừng tự buộc vào mình
những thằng thúc! Đừng tự bịt mắt trước ngọn đèn sáng suốt tự tâm. Hãy
nghe đây! Cho bần đạo hỏi một câu, với một câu thôi nàng sẽ tự giải
quyết cho chính mình. Câu hỏi như thế nầy: Cáng của ngọn đèn trước mắt
nó thường hay nó đoạn.



--- Chẳng phải thường--- Nàng nghĩ--- Thường sao được khi nó sinh diệt
từng giây từng khắc! Chẳng phải đoạn, đoạn sao được khi nó đang hiện
hữu!



Thấy nàng Bhadda im lặng, tôn giả Xá Lợi Phất tung câu hỏi thứ hai:



--- Này nàng Bhadda! đây là câu hỏi thứ hai nhằm gợi ý cho nàng để nàng
bước ra khỏi cái lẩn quẩn, loanh quanh của các luận lý Thường, đoạn,
có, không. Đây là câu hỏi:Thuở nàng 5 tuổi, nàng thấy một bông hoa.
Thuở 30 tuổi nàng thấy một bông hoa. Nàng có thay đổi cái hoa dẫu có
khác, quan niệm đẹp xấu dẫu có khác, nhưng cái thấy của nàng có thay
đổi không?



--- Không thể thay đổi, thưa tôn giả.



--- Nó chẳng phải là thường không?



--- Bất khả thuyết --- Nàng Bhadda buộc miệng trả lời như vậy rối tự
nghĩ: Ta đã tự trói mình, vậy thì hãy vùng vẫy khi còn vùng vẫy được.
Gã Sa Môn nầy đã bủa vây ta bằng một chiếc lưới quá kiên cố và quá chặt
chẻ. Nhưng dễ gì ta chịu hạ phong.



--- Khá lắm, này ông Sa Môn hãy nghe đây! Ta sẽ chịu dừng với ông chung
một vùng đất. Mặt đối mặt để trổ tài sở tri Ta tạm thời chấp nhận cái
thuyết tụê minh ấy, nhưng ta muốn hiểu cái sở tri về bậc A La Hán ở
nhiều phươngdiện khác nhau. Vị ấy làm thế nào bước ra khỏi giòng bộc
lưu sanh tử.



--- Bước tới là lăn trôi. Dừng lại là chìm đắm. Bậc A La Hán không bước
tới, không dừng lại, vị ấy ra khỏi giòng bộc lưu sanh tử! Này nàng
Bhadda cái đáp số ấy thậm thâm vi diệu, vi tế, vượt ngữ ngôn, vượt suy
luận, dành cho kẻ trí, kẻ thâm đại pháp, dành cho kẻ tu chứng. Có lên
đường ai ăn mới biết no, chứ không phải để cho nàng--kẻ ngoại gio, kẻ
đứng ngoài cuộc, kẻ với tri thức thuần túy--muốn dùng cái hiểu biết
nông cạn, cái tự ngã kiêu căng và đa dục của mình, để nắm bắt cái siêu
việt không thời gian, cái bất tử, cái chân phức, cái niết bàn vô dục và
tịch tịnh. Này nàng Bhadda!



Này nàng Bhadda! Nàng có kham nhẫn tịch lặng để lắng nghe những lời như vậy không?



Ta Bà Ni Sư tức giận đến tím mặt, run lẩy bẩy, những lời những chữ kia
như lưỡi kiếm tàn bạo đục khoét vào tim cật nàng. Tuy thế, với trấn
tĩnh phi thường, nàng mĩm cười:



--- Chớ có nương tay, thưa tôn giả--- Nàng nói--- Tạm thời ta chấp
thuận rằng điều đó là có thực, nhưng điều đó thuộc vùng đất khác, tư
duy khác, quan niệm khác, ta không biết lấy gì kiểm chứng. Bây giờ tôn
giả có dám bước qua vùng đất của tôi, thuộc giáo lý khác, để đi cho
cùng tận chân trời sở tri?



--- Dám lắm--- Ngài Xá Lợi Phất bình tĩnh trả lời--- Là đệ tử của Đức
Tôn Sư vô năng thắng, ta sẵn sàng luận tranh, không khoan nhượng bất cứ
một giáo pháp nào trong thiên hạ. im lặng thì im lặng như chánh pháp,
nói năng thì nói năng như chánh pháp. Đây là chân ngôn của các đệ tử
Đức Tôn Sư.



Thế là nàng Bhadda bắt đầu hỏi, Ngài Xá Lợi Phất tuần tự trả lời. Đầu
tiên nàng mang ra ba tập Phệ Đà, đặt những câu hỏi thuộc lãnh vực tri
thức thuần túy. Từ chương kinh viện, truyền thống, ngay cả danh nghĩa
lễ nghi, giữ nguyên chú giải ngữ pháp, văn phạm, lịch sử. Người hỏi đã
chứng tỏ một tri thức quãng bác thâm sâu. Người trả lời lại càng chứng
tỏ thông hội vấn đề một cách minh bạch. Những điều thuận thế luận, đại
nhân tướng, chiêm tinh, thiên văn, địa lý, bùa chú. Ngài Xá Lợi Phất
lại càng chứng tỏ cho nàng Bhadda Thấy rõ sự nghèo nàn, hời hợt nông
cạn, thô thiển của mình.



Ngài không những hiểu qua danh lý mà còn là nhà bác học về chúng đến
cội nguồn. Hơn nữa điều quan trọng và đáng nói hơn, Ngài đã quẳng chúng
mà đi như quẳng một mớ giẻ rách...Từng vấn đề, từng vấn đề...từng lúc,
từng tế nhị, khó nắm bắt và khó lãnh hội. Nó đi từ gần đến xa, xa đến
vô tận. Từ vô tận nó trở về và nhỏ lại như vi trần như mảnh lau vi
trần, hư không, tư tưởng tâm niệm, sát na...



Thính chúng bàng hoàng, ngơ ngẩn nàng Bhadda bàng hoàng ngẩn ngơ. Nàng
không biết hỏi gì nữa. Nàng không còn nhìn thấy một đốm lửa nào nữa khi
mặt trời kia đã chói lọi. Nàng đã hoàn toàn bị nhiếp phục.



Tôn giả Xá Lợi Phất với thiên nhãn, Tha tâm thông, thấy rõ tâm địa
nàng, đưa ra một câu hỏi kết thúc. Một câu hỏi vứt bỏ sở tri để dẫn
nàng về với giáo lý thiết thực hiện tại.



--- Bây giờ tới phiên ta hỏi, này nàng Ta Bà Ni Sư khổ hạnh: Thế nào gọi là Một?



Thời gian lặng lẻ trôi qua khi câu hỏi được đặt xuống. Quần chúng nín
hơi, nghẹt thở. Vừng trán nàng Bhadda từng hạt mồ hôi to bằng hạt bắp
không ngớt tuôn ra. Mái tóc lún phún đã bắt đầu điểm bạc. Một triệu
kiếp tư duy cũng không trả lời được câu hỏi tầm thường, giản dị kia.
Chỉ với một câu hỏi mà nàng Bhadda của chúng ta đã già đi ngàn năm.



--- Này nàng Bhadda! Nàng hỏi ta một câu, mười câu, trăm câu, ta đã trả
lời nàng đầy đủ cả chặng đầu, chăng giữa, chặng cuối, thế mà ta chỉ hỏi
một câu, nàng cũng không trả lời ta Một là gì? Một là thế nào? Mà nàng
cũng không hiểu, không biết. Thế mà nàng lại đòi biết cho kỳ được cổ
kim thiên hạ sự, đòi hiểu cho hết chuyện trên trời dưới đất. Kinh như
núi, chữ như rừng...thế đấy! Là trí tuệ của người đi cắm nhánh diêm phù
đề khắp cả thiên hạ.



Như thân cây bị chặt đứt, nàng Bhadda chợt phủ phục xuống bên chân bậc trí tuệ bậc nhất.



--- Kính lạy tôn giả con chịu thôi, không một câu hỏi nào mà con dám
trả lời nữa. Với một tự ngã kênh kiệu vô tư, con đã đi đánh trống khắp
cửa mọi nhà, để bây giờ biết rằng đất trời vô lượng. Tôn giả đã kham
nhẫn, từ bi soi sáng cho con, chỉ đường cho con, đem đèn vào trong bóng
tối để ai có mắt có thể nhìn thấy sắc. Cũng vậy, xin Ngài xá tội cống
cao ngả mạn của con, cho con trọn đời quy ngưỡng.



Nàng Bhadda phủ phục năm vóc sát đất. Quần chúng reo hò. Chư thiên hoan
hỷ. Ngài Xá Lợi Phất chợt đứng cao 10 tầm thốt nốt, thò tay đụng mặt
trời, mặt trăng, cất giọng phạm âm với tâm tuyệt hảo:



--- Này hởi Bhadda! mừng thay cho nàng vứt bỏ được sở tri và tự ngã,
mừng thay cho nàng thức tĩnh sau đêm trường mộng, hé mở con mắt pháp để
thấy rõ giáo lý vô dục thực tiển, thậm thâm, có khả năng làm yên lặng
khổ đau, phiền não. Hãy hướng đến Đức Tôn Sư của ta cùng tăng chúng
thánh hạnh. Bậc cao cả đang ở tại tịnh xá Kỳ Hoàn. Nàng hãy đến nghe
pháp rồi quy y với Ngài.



Sau đó nàng Bhadda đến kỳ viên đảnh lễ Đức Phật rồi ngồi nép một bên
phải lẻ. Thấy căn cơ nàng đã thuần thục, Đức Thế Tôn chỉ nói vắn tắt
một kệ:



Dầu nói ngàn câu kệ,

Nhưng không chút lợi ích

Tốt hơn nói một câu

Nghe xong được tịnh lạc.



Và tức khắc, ngay sát na ấy, nàng Bhadda đã chứng quả A La Hán với pháp Tín Thọ, nghĩa là tín thọ.



Đức Thế Tôn tự thân trao đại giới cho nàng. Nàng Bhadda được biết là vị
tỳ kheo A La Hán im lặng, thiền duyệt và đi ta bà cả khắp quốc độ.

(Theo www.phathocvienpghh.net)